Ιστορικά στοιχεία - Ίδρυση.
Ο Θεόδωρος Αρεταίος, (1829-1893), ήταν επιφανής Έλληνας ιατρός και ευεργέτης, καθηγητής της Ιατρικής και συγγραφέας πολλών ιατρικών συγγραμμάτων.
Το πραγματικό του επίθετο ήταν Κωνσταντινίδης το οποίο και άλλαξε με βασιλικό διάταγμα σε Αρεταίος. Γεννήθηκε στο Ναύπλιο στις 2 Αυγούστου 1829 εκ πατρός καταγόμενου από τη Σμύρνη. Απομένοντας ορφανός και μη έχοντας τα αναγκαία προς το ζειν άρχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών όπου με τη βοήθεια του Βασιλέως Όθωνα μετέβη στο Βερολίνο όπου και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στην ιατρική 1853. Αφού εργάσθηκε επί τριετία σε νοσοκομεία του Βερολίνου, της Βιέννης και του Παρισιού επέστρεψε στην Αθήνα το 1856 και διορίστηκε ιατρός στη τότε ιδρυθείσα Αστυκλινική. Αργότερα χρημάτισε υφηγητής της εγχειρητικής και επιδεσμολογίας, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1863), έκτακτος καθηγητής της χειρουργικής (1864), τακτικός καθηγητής (1870), κοσμήτωρ (1873-4) και πρύτανης (1879-1880).
Κυριότερα των επιστημονικών του συγγραμμάτων είναι:
- "Η Χειρουργία παρ΄ Έλλησιν",
- "Ανάλεκτα χειρουργικά",
- "Περί των προόδων της χειρουργίας" κ.λπ.
Τον θάνατό του (24 Μαρτίου 1893) πένθησε σχεδόν το πανελλήνιο. Από την μεγάλη δε περιουσία που απέκτησε, ο Θεόδωρος και η σύζυγος αυτού Ελένη κληροδότησαν το βασιλικό ποσό του ενός εκατομμυρίου δραχμών στο Εθνικό Πανεπιστήμιο Αθηνών προς ίδρυση χειρουργικού και γυναικολογικού νοσοκομείου το οποίο και αναγέρθηκε στην Αθήνα, προς τιμή του, φέροντας το όνομά του.
Το Αρεταίειο Νοσοκομείο θεμελιώθηκε το 1894 και το 1898 άνοιξε τις πύλες του και λειτούργησε αρχικώς μόνον ως Χειρουργική Κλινική. Προϊόν της αγάπης του αειμνήστου δημιουργού του, Θ. Αρεταίου, ο οποίος άφησε το σύνολο σχεδόν της περιουσίας του για το σκοπό αυτό στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Ιστορικά Στοιχεία - Από τα πρώτα βήματα έως σήμερα.
Το Αρεταίειο Νοσοκομείο έγινε με σχέδια του Μηχανικού Κ. Αγγελόπουλου (1894). Τα επίσημα εγκαίνια έγιναν στις 16 Αυγούστου 1898 και πρώτος Πρόεδρος της Εφορείας ανέλαβε ο τότε Κοσμήτωρ της Ιατρικής Σχολής Μ. Μακκάς. Η εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ» αφιέρωσε πρωτοσέλιδο άρθρο για την τελετή εγκαινίων (Σάββατο, 16 Αυγούστου 1898, Αριθμ. Φύλλου 167). Πρώτη εγκαταστάθηκε ήδη από το 1898 η Χειρουργική Κλινική η οποία διευθύνετο από τον καθ. Σπ. Μαγγίνα.
Το αρχικό σχέδιο περιελάμβανε το κεντρικό κτήριο με την διώροφη πρόσοψη και τέσσερις θαλάμους, ανά δύο εκατέρωθεν του κεντρικού διαδρόμου (Θάλαμοι: Μαγγίνα, Θεοδώρου, Φωκά και Ελένης). Το 1926 οικοδομήθηκε η πτέρυγα «Λογοθετόπουλου» και διασκευάσθηκε το παλαιό αμφιθέατρο και παραπλεύρως αίθουσα χειρουργείου.
Το 1933 οικοδομήθηκε με μέριμνα του καθ. Ν. Αλιβιζάτου η πτέρυγα χειρουργείου. Το 1966 άρχισε να λειτουργεί το «Μαγγίνειο» Μαιευτήριο και το 1967 η Βιβλιοθήκη του Νοσοκομείου. Ακολούθησαν άλλες εγκαταστάσεις, όπως τα εξωτερικά Ιατρεία, το Μαγγίνειο Αμφιθέατρο και η προσθήκη κοιτώνων των ιατρών, δωρεά Oικ. Α. Μεταξά.
O Θεόδωρος Αρεταίος δεν ευτύχησε να εργασθεί στο Νοσοκομείο αυτό. Πρώτος Καθηγητής Χειρουργικής ήταν ο Σπυρίδων Μαγγίνας, ο οποίος εγκατεστάθη στο μόλις λειτουργήσαν Αρεταίειο Νοσοκομείο το 1898, και ο οποίος επίσης κατέλιπε την περιουσία του στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Το 1906, ιδρύθηκε «Χειρουργική και Γυναικολογική Κλινική», την οποία διηύθυνε ο εκλεγείς από το 1899 Καθηγητής της Εγχειρητικής και Τοπογραφικής Ανατομικής, Ε. Καλλιοτζής. Στην Κλινική αυτή, παραλλήλως με τη Χειρουργική, λειτουργούσε υποτυπώδες Γυναικολογικό Τμήμα. Σήμερα λειτουργεί η Β' Χειρουργική Κλινική με Διευθυντή τον Καθηγητή κ. Διονύση Βώρο.
Το 1922 ιδρύθηκε για πρώτη φορά αυτοτελής Έδρα Γυναικολογίας και πρώτος Καθηγητής της εξελέγη ο Κ. Λογοθετόπουλος, ο οποίος και ορίσθηκε ως πρώτος Διευθυντής της «Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου», η οποία εγκατεστάθη στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, στη Κλινική που κατείχε μέχρι τότε ο Ε. Καλλιοτζής. Σήμερα λειτουργεί η Β' Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική με Διευθυντή τον Καθηγητή κ. Γεώργιο Κρεατσά.
Το 1938 ιδρύθηκε Aκτινολογικό Eργαστήριο και από το 1947 εγκαταστάθηκε η Έδρα της Ακτινολογίας, με πρώτο Διευθυντή της τον Καθηγητή Ε. Χαρτ. Το Ακτινοδιαγνωστικό Εργαστήριο εγκαταστάθηκε εκεί όπου σήμερα λειτουργεί η Βιβλιοθήκη. Ήδη από το 1924 άρχισε να εφαρμόζεται στο Αρεταίειο Νοσοκομείο, και για πρώτη φορά στη χώρα μας, ακτινοθεραπεία με ραδιενεργό ράδιο, δωρεά του ευεργέτου Ζαχάρωφ, για τη θεραπεία πασχουσών από καρκίνο των γεννητικών οργάνων. Το 1963 άρχισε η οικοδόμηση αυτοτελούς πτέρυγας του Ακτινοδιαγνωστικού Εργαστηρίου η οποία αποπερατώθηκε το 1964. Στο ισόγειο του κτηρίου εγκαταστάθηκαν τα Εργαστήρια. Το 1965 άρχισε η οικοδόμηση του κτηρίου Ακτινοθεραπείας, το οποίο λειτούργησε τον Ιανουάριο του 1968. Σήμερα λειτουργεί το Εργαστήριο Ακτινολογίας με Διευθυντή τον Καθηγητή κ. Α. Γουλιάμο.
Το 1991 με Προεδρικό Διάταγμα (Π.Δ. 423/91 ΦΕΚ: 154/11.10.91), ιδρύθηκε η Πανεπιστημιακή Αναισθησιολογικη Μονάδα. Υπεύθυνοι Διευθυντές ορίσθηκαν αρχικώς από την Εφορεία του Νοσοκομείου για τη μεν χειρουργική ο Επικ. Καθ. κ. Ι. Αναστασιαδης για τη Γυναικολογική η Επικ. Καθ. κ. Α. Βαδαλούκα. Σήμερα λειτουργεί η A' Κλινική Αναισθησιολογίας με Διευθύντρια την Καθηγήτρια κ. Αργυρώ Φασουλάκη.
Η Νεφρολογική Κλινική ιδρύθηκε το 197…. και διαθέτει σήμερα αίθουσα τεχνητού νεφρού 10 θέσεων και ερευνητικό εργαστήριο. Πρώτος Διευθυντής της υπήρξε ο διαπρεπής Καθηγητής Ιπποκράτης Γιατζίδης. Σήμερα διευθύνεται από την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια κ. Ελένη Τζαννάτου-Εξάρχου.